Ürün ağacı (reçete) genellikle yukarıdan aşağı okunur: bu mamul hangi malzemelerden yapılır? Üretimde sık gelen soru ise tersidir: bu hammadde nerede kullanılıyor? Tedarikçi değişir, şartname değişir, bir alternatif malzeme denenir ve hangi ürünlerin, iş emirlerinin ve etiketlerin etkileneceğini bilmek gerekir. Bu yazıda ters yönden okumanın mantığını, alerjen etkisinin reçete üzerinden nasıl taşındığını ve eski reçete revizyonuyla açık kalan iş emri riskini anlatıyoruz.
Nerede kullanılıyor: ürün ağacının ters yönü
Reçete bir mamulün altına girdilerini dizer. Nerede kullanılıyor sorusu aynı ağaca girdiden bakar: bu kalemi içeren bütün reçeteler, onları içeren üst reçeteler ve en sonunda mamuller. Tek seviyeli bir reçetede bu basit bir aramadır. Çok seviyeli reçetede ise her bulunan üst kalem için arama tekrarlanmalıdır.
Ara ürün üzerinden taşınma
Bir sos üreticisini düşünün. Mısır nişastası doğrudan hiçbir mamulün reçetesinde yok; yalnızca ketçap bazının reçetesinde var. Ketçap bazı ise dört mamule giriyor: iki boy ketçap, acılı ketçap ve barbekü sos. Yalnızca mamul reçetelerine bakan biri nişastanın hiçbir ürünü etkilemediğini sanar. Doğru cevap dört mamuldür.
Miktar da seviyeler boyunca çarpılır. Bazın kilogramında 0,03 kg nişasta, 400 gramlık ketçapta 0,4 kg baz varsa, bir şişede 0,012 kg nişasta vardır. Açık iş emirlerindeki ihtiyaç bu çarpımla hesaplanır.
Hammadde değişince etkilenenler
| Etkilenen | Ne yapılır |
|---|---|
| Doğrudan kullanan reçeteler | Yeni revizyon açılır, kalem değiştirilir |
| Üst seviye mamuller | Etiket, ürün bilgisi ve şartname gözden geçirilir |
| Açık iş emirleri | Hangi reçeteyle üretileceği netleştirilir |
| Açık siparişler | Müşteriye bildirim gerekip gerekmediğine bakılır |
| Depodaki stok | Eski malzemenin nasıl tüketileceği planlanır |
Eski reçete revizyonuyla açılmış iş emri
Reçete değiştiğinde daha önce açılmış iş emirleri çoğu zaman eski revizyonu taşımaya devam eder. Örneğin ketçap bazında şeker azaltılıp nişasta artırıldıysa, revizyondan önce açılmış bir iş emri üretime girdiğinde eski miktarlarla sarf yapılır. Bu yüzden reçete değişikliğinden sonra iki liste çıkarılmalıdır: güncel revizyondan farklı revizyonla açık duran iş emirleri ve bu iş emirlerine rezerve edilmiş malzemeler.
Alerjen etkisi
Etiketleme Yönetmeliği’nin 9. maddesine göre Ek-1’de yer alan alerjiye veya intoleransa neden olan madde veya ürünlerin belirtilmesi zorunlu bilgiler arasındadır. Yönetmeliğin 24. maddesine göre Ek-1’deki bir maddeden elde edilen bileşen son üründe bulunuyorsa, bileşenler listesinde adı açıkça yazılır ve listenin geri kalanından ayrılacak biçimde vurgulanır. Ek-1 listesi 14 gruptan oluşur; gluten içeren tahıllar, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal ve susam bunlardan bazılarıdır.
Reçete açısından pratik adım şudur: her hammaddenin içerdiği alerjen grubu stok kartında tutulur. Sonra ağaç boyunca yukarı yürünür ve her mamule hangi alerjenin hangi girdi üzerinden geldiği hesaplanır. Bu liste mamulün etiket beyanıyla karşılaştırılır. Farklılık çıkan ürün, etiketi gözden geçirilecek ürünler listesine girer. Bu hesap bir uygunluk kararı değildir; hangi etikete bakılması gerektiğini gösterir.
Yarı mamulde gizli alerjen
En sık kaçan durum, alerjenin ara ürün üzerinden gelmesidir. Kereviz içeren bir baharat karışımı ketçap bazına giriyorsa, bazı kullanan bütün mamuller kereviz taşır. Ketçabın etiketinde kereviz yazar ama aynı bazdan yapılan acılı ketçabın etiketi ayrı hazırlandıysa beyan unutulmuş olabilir. Mamul reçetesine tek seviye bakan bir kontrol bunu yakalamaz.
Hammadde değişikliğinde tersi de olur. Mısır nişastası yerine buğday nişastası denenirse, bazı kullanan üç ürünün etiketine gluten eklenmesi gerekir; barbekü sosun etiketinde gluten zaten varsa o ürün değişmez. Değişikliği onaylamadan önce bu listeyi görmek, etiket ve ambalaj işini de önceden planlamayı sağlar.
Tedarikçi değişikliğinde sorulacaklar
- Yeni malzemenin şartnamesinde Ek-1 gruplarından biri var mı?
- Bu malzeme hangi reçetelere doğrudan, hangilerine ara ürün üzerinden giriyor?
- Hangi mamullerin etiket beyanı değişecek?
- Eski revizyonla açık duran iş emri var mı?
- Depoda eski malzemeden ne kadar var, nasıl tüketilecek?
- Açık siparişlerden etkilenen müşteri var mı?
Aynı ağacın gerçekleşmiş üretim tarafı, yani bir hammadde partisinin hangi müşterilere gittiği için gıda lot takibi ve geri çağırma tatbikatı yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nerede kullanılıyor raporu ile lot izi aynı şey mi?
Hayır. Nerede kullanılıyor raporu reçetenin yapısını gösterir: bu malzeme hangi ürünlere girer. Lot izi gerçekleşmiş üretimi gösterir: bu parti hangi lotlara girdi, kime gitti.
Alerjen bilgisi nerede tutulmalı?
Hammaddenin stok kartında, Ek-1 gruplarıyla eşleşen sabit bir listeden seçilerek. Serbest metin olarak tutulan bilgi reçete üzerinden hesaplanamaz.
Çapraz bulaşma bu hesaba girer mi?
Hayır. Reçete hesabı yalnızca bileşen olarak giren alerjeni bulur. Aynı hatta üretimden gelen bulaşma riski ayrıca değerlendirilir.
Ürün ağacını demoda deneyin
İzlenebilirlik Röntgeni demosunda bir hammaddenin hangi ürünlere girdiğini, eksik görünen alerjen beyanını ve hammadde değişince etiketi değişecek ürünleri görebilirsiniz. Demo kurgusal bir gıda üreticisinin verisiyle tarayıcıda çalışır. Sorularınız için 0 553 046 38 74 numarasından, WhatsApp’tan ya da [email protected] adresinden bize ulaşabilirsiniz.
Demoyu açın