Bir tedarikçi “şu partiyi kullanmayın” diye yazdığında ya da bir müşteri raftaki üründen şikayet ettiğinde ilk soru aynıdır: bu parti nereye gitti? Cevap, lot kayıtlarının üretimin her adımında birbirine bağlanıp bağlanmadığına bağlıdır. Bu yazıda gıda lot takibinin neyi izlediğini, ileri iz ile geri izin farkını, izi koparan tipik noktaları ve bir geri çağırma tatbikatının adımlarını anlatıyoruz.
Lot takibi neyi izler
Lot (parti) numarası, aynı koşullarda üretilmiş ya da aynı sevkiyatla gelmiş bir miktarı diğerlerinden ayırır. Bir gıda üreticisinde dört yerde lot vardır:
- Hammadde ve ambalaj: Tedarikçinin parti numarası, alış irsaliyesiyle birlikte kendi lot numaranıza bağlanır.
- Yarı mamul: Baz, hamur, şurup, reçel kütlesi gibi ara ürünler kendi lotlarıyla üretilir ve birkaç farklı mamule girebilir.
- Mamul: Ambalajlanmış ürünün lotu etikete basılır; müşterinin göreceği numara budur.
- Sevkiyat: Hangi mamul lotunun hangi müşteriye, hangi irsaliyeyle gittiği.
Bu dört kaydın her biri tek başına doğru olabilir. İz ancak her üretim kaydında “hangi girdi lotundan ne kadar kullanıldı” bilgisi varsa birbirine bağlanır.
İleri iz ve geri iz
İki yön, iki ayrı soruya cevap verir.
| Yön | Soru | Ne zaman |
|---|---|---|
| İleri iz, hammadde lotundan | Bu parti hangi ürünlere, hangi müşterilere gitti? | Tedarikçi bir partiyi geri çağırdığında |
| Geri iz, mamul lotundan | Bu ürün hangi hammadde ve ambalaj partilerinden yapıldı? | Müşteri şikayetinde, iç kalite bulgusunda |
Gerçek olaylarda iki yön çoğu zaman art arda kullanılır. Müşteri bir kavanozda cam parçası bulduysa önce geri iz yapılır: kavanozun lotundan reçel kütlesine, meyveye, şekere, kavanoz ve kapak partilerine. Şüphe bir girdiye, örneğin kavanoz partisine düşerse ardından o girdinin ileri izi çıkar: aynı kavanoz partisi başka hangi ürünlerde kullanıldı, onlar kime gitti?
Ara ürün izi uzatır. Bir nişasta partisi üç farklı ketçap bazı üretimine, bu bazlar da dört farklı mamulün yedi lotuna girmiş olabilir. Ara ürün atlanırsa liste eksik kalır.
Mevzuat ne diyor
5996 sayılı Kanun’un 24. maddesine göre gıda işletmecileri, üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında sorumluluğundaki gıdanın ve gıdaya ilave edilen maddelerin takibini yapabilmek için bir sistem oluşturur ve talep halinde bu bilgileri Bakanlığa sunar. Aynı kanunun 22. maddesine göre işletmeci, ürünün güvenilirlik şartlarına uymadığını değerlendirirse ya da buna dair makul gerekçesi varsa ürünün toplanması için gerekli işlemleri derhal başlatır ve Bakanlığı bilgilendirir.
Parti numarasının kendisi Etiketleme Yönetmeliği’nin 11. maddesi ve ilgili kodeks tebliğiyle düzenlenir. Türk Gıda Kodeksi Gıdaların Ait Olduğu Partiyi Tanımlayan İşaretler veya Numaralar Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2026/11), 11 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun metninde bu konular “toplama” ve “toplatma” terimleriyle geçer; “geri çağırma” günlük kullanımdaki karşılığıdır. Kendi durumunuz için mevzuat danışmanınıza başvurun.
İzi koparan tipik noktalar
- Lotsuz sarf: Üretimde bir girdi lot seçilmeden düşülür. O üretimden çıkan lotun geri izi bu noktada kopar.
- Lotsuz sevk: İrsaliyeye mamul lotu yazılmaz. Geri çağırmada bu müşteri listeye giremez.
- Eksiye düşen lot: Bir lottan girişinden fazla sarf yapılmış görünür. Ya bir alış kaydı eksiktir ya da sarf yanlış lota yazılmıştır.
- Serbest metin lot: Lot numarası açıklama alanına yazılır; aranabilir ama bağlanamaz.
- Yeniden işleme ve karışım: İade ya da hurda ürün yeniden işlenirken eski lot yeni lota bağlanmaz.
- Toplu sevk: Birden çok lot tek satırda gönderilir, hangi lottan ne kadar gittiği belirsiz kalır.
- Elle düzeltme: Sayım farkı lot belirtilmeden kapatılır.
Bu kopuklukların çoğu günlük işte fark edilmez, ilk kez geri çağırma gününde ortaya çıkar. Düzenli bir kontrol listesiyle önceden yakalanabilirler.
Netsis kullanıyorsanız neye bakmalı
Netsis’te seri ve lot takibi yapılabilir; hangi stoklarda açık olduğu, alış ve sevk irsaliyesinde lotun nasıl girildiği ve iş emrinde sarf lotunun seçilip seçilmediği kuruluma göre değişir. Kendi kurulumunuzda şu üç soruyu sorun:
- Hammadde ve ambalaj stoklarında lot takibi açık mı, yoksa yalnızca mamulde mi?
- Tedarikçinin parti numarası alış kaydında saklanıyor mu?
- İş emrinde sarf edilen girdinin lotu seçiliyor mu, yoksa stoktan lotsuz mu düşülüyor?
Üçünün cevabı evetse iz Netsis kayıtlarından çıkarılabilir. Eksik olan yerler varsa önce onları kapatmak gerekir; aksi halde hangi araç kullanılırsa kullanılsın iz o noktada kopar.
Geri çağırma tatbikatı adım adım
Tatbikat, gerçek bir sorun yokken seçilen bir lot için listeyi ne kadar sürede çıkarabildiğinizi denemektir. Amaç kayıtların gerçekten işe yarayıp yaramadığını görmektir.
- Senaryo seçin. Bir tedarikçi partisi (ileri iz) ya da bir mamul lotu (geri iz). İkisini dönüşümlü deneyin.
- Süreyi başlatın. Saati, listeyi hazırlayacak kişi değil başka biri tutsun.
- Girdiği üretimleri bulun. Ara ürünler dahil.
- Çıkan mamul lotlarını bulun.
- Müşterileri irsaliye numarasıyla listeleyin. Ne zaman, ne kadar gittiği yazılı olsun.
- Depoda kalanı hesaplayın. Bloke edilecek hammadde, yarı mamul ve mamul lotları.
- Planlı üretimi kontrol edin. Şüpheli lotu rezerve etmiş iş emri varsa durdurulacaklar listesine alın.
- Süreyi durdurun ve miktarları karşılaştırın. Giren, kullanılan, sevk edilen ve kalan toplamı tutuyor mu?
Tatbikatta çıkanlar ve sonuç formu
İlk tatbikatlarda süre genellikle beklenenden uzun çıkar ve birkaç kopukluk bulunur. Bunlar başarısızlık değil, tatbikatın amacıdır. Sonuç formunda şunları kaydedin:
- Tarih, senaryo, başlangıç lotu ve tatbikatı yapan kişi
- Geçen süre
- Bulunan müşteri, irsaliye ve miktar; depoda kalan miktar
- Miktar dengesi tuttu mu, tutmadıysa fark
- Bulunan kopukluklar ve her biri için düzeltme sorumlusu
Kontrol listesi
- Tedarikçi parti numarası alış kaydında var mı?
- Her üretim kaydında girdi lotları seçiliyor mu?
- Ara ürünler kendi lotlarıyla mı üretiliyor?
- Her sevk satırında mamul lotu var mı?
- Eksiye düşen lot bakiyesi var mı?
- Son tatbikat ne zaman yapıldı, bulunan kopukluklar kapatıldı mı?
Ürün ağacının ters yönü, yani bir hammaddenin hangi ürünlere girdiği ve alerjen etkisi için hammadde nerede kullanılıyor yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Lot ile seri numarası aynı şey mi?
Hayır. Seri numarası tek bir ürünü, lot ise aynı koşullarda üretilmiş bir miktarı tanımlar. Gıdada izlenebilirlik genellikle lot üzerinden yapılır.
Tatbikat ne sıklıkla yapılmalı?
Okunan mevzuat metinlerinde bir sıklık hükmü yok. Sıklığı genellikle kalite sisteminiz, sertifikanız ya da müşterinizin beklentisi belirler.
Ara ürün lotu tutmak zorunlu mu?
Ara ürün birden fazla mamule giriyorsa lotu tutulmadan ileri iz çıkarılamaz. Zorunluluk sorusu için mevzuat danışmanınıza başvurun; pratik cevap, izin kopmaması için tutulmasıdır.
Lot izini demoda deneyin
İzlenebilirlik Röntgeni demosunda bir tedarikçi geri çağırmasına ve bir müşteri şikayetine süre sayacıyla yanıt verebilir, hammadde lotundan müşteriye uzanan ağacı görebilirsiniz. Demo kurgusal bir gıda üreticisinin verisiyle tarayıcıda çalışır. Sorularınız için 0 553 046 38 74 numarasından, WhatsApp’tan ya da [email protected] adresinden bize ulaşabilirsiniz.
Demoyu açın